Araç çubuğuna atla
Yaşam

Gaziantep – Tarih ve Gastronomi Kültürünün kesişme noktası

Gaziantep – Tarih ve Gastronomi Kültürünün kesişme noktası adlı tanıtım yazımızı istifadenize sunuyoruz. Kadim Anadolu’nun kadim şehirlerinden olan Gaziantep eski çağlardan bu yana birçok uygarlığa ev sahipliği yapmıştır. Gaziantep ‘deki kalıntılar, şehir tarihinin imzasıdır. Aynı zamanda adıyla birlikte anılan yiyecekleri Gaziantep’in gastronomi imzalarıdır. Tarih ve yemek kültürlerinin kesiştiği Gaziantep’in tarihçesi, nüfusu, coğrafi özellikleri, gezilecek görülecek yerleri, mutfağı ve ünlüleri hakkındaki bilgileri yazımızda bulabilirsiniz.

Tarih ve Gastronomi Kültürünün kesişme noktası Gaziantep Şehrinin tarihçesi

Gaziantep’in tarihçesi milattan önce on bin yılına kadar uzanmaktadır. Paleolitik Çağ’dan kalma kalıntılar kazılarda bulundukça tarihine ışık tutmaktadır. Eski adı Ayıntap olan Gaziantep’de Osmanlılar’dan önce Selçukluların, Bizanslıların, Romalıların, Perslerin, Asurların ve Hititlerin yaşadığı bilinmektedir.

İlk kez 639 yılında Hazreti Ömer tarafından savaş yapılmadan Müslüman toprağı yapılmıştır. Gaziantep, Abbasiler zamanında Bizanslılarla yapılan savaşlarda birçok kez kaybedilmiş ve tekrar kazanılmıştır. Oğuz Türkleri (Türkmenler) 11. yüzyıl sonlarında bölgede egemenliklerini göstermişlerdir. 1067 yılında Alparslan’ın Emir Afşin isimli komutanı bölgeyi karargâh olarak kullanmıştır. Selçuklular ile haçlılar arasında da amansız savaşlara meydan olmuştur. 1270’de zamanın en büyük belası olan Moğol istilasına maruz kalarak harap olmuştur. 1516 yılına gelindiğinde Yavuz Sultan Selim’in fethiyle Gaziantep kalıcı olarak Osmanlı hükümdarlığına dâhil edilmiştir. Mısırlıların isyanı ile istila edilmiş ise de Osmanlılar tarafından müstakil sancak yapılarak bir daha kimsenin göz dikemeyeceği vatan yapılmıştır. Ecdadımız Osmanlılar’ın yükselme dönemi aynı zamanda Gaziantep’in de yükselme dönemi olmuş, Gaziantep kültürel, ekonomik ve sanatsal bir merkez hâline gelmiştir.

1918’de Birinci Dünya Savaşı Osmanlı Devletince yenilgi ile sonlanınca (Mondors Anlaşması) 1919’da İngilizlerin sonrasında Fransızların işgaline maruz kalmıştır. 6 Şubat 1921 tarihinde savaşta halkının gösterdiği kahramanlığa istinaden şehrin adına Gazi unvanı eklenerek Gaziantep olarak kabul edilmiştir. Düşman işgalini sona erdirmek, bağımsızlık ve özgürlük için ayaklanan cesur Gaziantep halkının topraklarını savunma mücadelesi 1921’de başarı ile sona ermiştir. 25 Aralık’ta Gaziantep halkı şehrini düşman işgalinden kurtarmış, Ankara Anlaşması ile şehrin kurtuluşu tescillenmiştir. 1926 yılında il statüsüne kavuşmuştur. 1989 yılında büyükşehir belediyesi kurularak Şehitkâmil ve Şahinbey merkez ilçeleri olarak oluşturulmuştur.

Gaziantep İlinin coğrafi konumu ve coğrafi özellikleri

Gaziantep’in yüz ölçümü 6.222 kilometre karedir. Güneydoğu Anadolu Bölgesi ile Akdeniz Bölgesinin kesiştiği bir konumda olup, Suriye ile sınır komşudur. Şanlıurfa’nın batısında, Osmaniye ve Hatay’ın doğusunda, Kahramanmaraş’ın güneyinde, Suriye’nin kuzeyinde ve Kilis’in kuzeydoğusundadır. Amanos (Nur), Toros, Dülükbaba, Ganibaba, Sam ve Sarıkaya dağları yer almaktadır. Fırat, Nizip, Afrin, Merziman ve Alleben isimli akarsuları vardır. Dağlık ve engebeli yüzeyleri çok olsa da tarıma elverişli tarlalarında fıstık, zeytin, üzüm, buğday ve pamuk yetiştirilmektedir. Dağlık alanlarda sedir, çam ve köknar ağaçlarından oluşan ormanlar bulunmaktadır.

Gaziantep İlinin nüfusu

2019 yılındaki sayımlara göre Gaziantep İlinin nüfusu 2.069.364’tür.

Tarih ve Gastronomi Kültürünün kesişme noktası Gaziantep İlinde gezilecek görülecek yerler

Köklü tarihi olan Gaziantep tarihi eserleri yönünden gezilecek çok yere sahiptir. Hanlar, Hamamlar, Kaleler, camiler, medreseler ve bedestenler olarak sıralayacağımız bu eserleri dönemsel olarak sıralayacağız.

Antik dönem eserleri

Hititlere ait eserler bulunan Sakçagözü, Kargamış, Dülük ve Zincirli Harabeleridir.

Roma ve Bizans dönemi esreleri

İmparator Justiniaus’un yaptırdığı, sonadan Osmanlılar, Dulkadiroğulları ve Memlükerce onarılan Gaziantep ve Tılbaşar Kaleleridir.

Selçuklu, Beylikler ve Osmanlı eserleri

Ömeriye, Kadı Kemalettin, Eyüboğlu, Alinacar, Ali Dola, Tahtalı, Ağa, Bostancı, Ahmed Çelebi, Mehmet Nuri Paşa ve Bekir Bey Camiileridir. Bir de Osmanlı Dönemine ait olan Ramazaniye Medresesi vardır. Hazreti Ömer zamanında yaptırılan Ömeriye Camii, sonradan farklı dönemlerde onarılarak bugüne kadar gelmiştir. Memlüklere ait olanlar Kadı Kemalettin, Eyüboğlu ve Alinacar Camileridir. Ali Dola Camisi Dulkadiroğulları Beyliğine, Tahtalı, Ağa, Bostancı, Ahmed Çelebi, Mehmet Nuri Paşa ve Bekir Bey Camileri Osmanlı Dönemine aittir. Ramazaniye Medresesi’dir.

Ne zaman yapıldığı bilinmeyen tarihi yapılar da vardır. Karatarla, Karagöz, Hüseyin Paşa, Kozanlı, Ömer Şeyh, Şirvani, Handaliye, Halaybey, Hacı Nasr, Boyacı, Esenbek, Ayşe Bacı Camileridir. Zincirli ve Kemikli Bedestenleri de yapım tarihi bilinmeyen yapılardır. Ayrıca bu şekilde hamamlar ve hanlar da vardır. Hamamlar: Eski Keyvan, Paşa, Şıh, Naib, Tabak ve Hüseyin Paşa Hamamlarıdır. Hanlar: Paşa, Belediye, Hışvan, Emirali, Millet, Kürkçü ve Bayaz Hanlarıdır.

Müzeleri ile ören yerleri gezilecek yerler arasındadır. Zeugma Mozaik, Arkeoloji, Etnografya, Hasan Süzer Etnografya, Beyazhan, Yesemek, Savaş, Emine Göğüş Mutfak, Medusa Cam ve Ömer Ersoy Kültür müzeleridir. Belkız-Zeugma, Yesemek, Tilmen ve Dülük ören yerleri de vardır. Belkız-Zeugma Nizip’te, Tilmen ve Yesemek İslahiye’dedir. Zeugma Mozaik Müzesi 30 bin metrekarelik bir ören yeridir. Şehirde çok sayıda ziyaret edilebilecek türbe de bulunmaktadır.

Gaziantep’in bilinen şahsiyetleri (Gaziantepli ünlüler)

Şehir tanıtımlarında şehirle ilgili en çok aranılanlar arasında ünlüler de bulunmaktadır. İşte Gaziantepli ünlülerin listesi:

  • Nejat UYGUR
  • Ebru GÜNDEŞ
  • Edip AKBAYRAM
  • Kenan DOĞULU
  • Hıncal ULUÇ
  • Arif Erkin GÜZELBEYOĞLU
  • Cahit TANYOL
  • Engin NURŞANİ
  • Hakkı KIVANÇ
  • Mehmet KURT
  • Yağmur ATACAN
  • Yılmaz ONAY
  • İbrahim KENDİRCİ
  • İsmail GÜLGEÇ
  • Alâeddin YAVAŞÇA
  • Nedim GÜRSEL
  • Işıl ÖZGENTÜRK
  • Metin UCA
  • Mustafa UĞUR
  • Münif PAŞA
  • Mütercim ASIM
  • Nail KIRMIZIGÜL
  • Necdet YAŞAR
  • Nurullah SAĞLAM
  • Ömer Asım AKSOY
  • Rıfat BİLGE
  • Şakir Sabri YENER
  • Ülkü TAMER

Gaziantep ’in yöresel lezzetleri

Gaziantep denince elbette ilk akla gelenlerden biri de Gaziantep mutfağıdır. Dünya mutfakları arasında şehir adıyla anılan tek mutfak Gaziantep mutfağıdır. Ünü ülke sınırlarını aşmıştır. Gelin bu lezzet şöleni mutfağa ait yöresel ürünleri sıralayalım.

Katmer

Sabah kahvaltısının baş tacı olan katmer, yufkanın içerisine Antep fıstığı, kaymak ve şeker konularak yapılır. Tok insanın iştahını açacak kadar lezzetli olup, mutlaka Gaziantep’te tatmanız gereken bir tatlıdır.

Beyran

Yine kahvaltıda tercih edilen beyran et ve et suyu, pirinç ve sarımsak ile yapılır. Çorba ile yemek arasında bir görünümdedir. Acı olduğu unutulmamalıdır.

Menengiç kahvesi

Yabani fıstıklardan yapılan menengiç kahvesi Gaziantep’in meşhurlarındandır.

Ali nazik kebabı

Ülke çapında beğenerek yediğimiz Ali nazik kebabı patlıcanın közlenerek et, yoğurt ve tereyağı ile buluşmasından ortaya çıkıyor.

Batma kaymak

İlkbaharda doğum yapan ineklerin sütünden yapılır. Lavaş, kaymak, bal ile şeker birlikte tüketilir.

Patlıcan kebabı

Şişe sırayla geçirilmiş patlıcan ve etlerden oluşan bir et-patlıcan buluşmasıdır.

Lahmacun

Lahmacun ile ilgili hem yapılış tarzı hem hangi yöreye ait olduğu tartışma konularını bir kenara bırakın. Lahmacunu Gaziantep’de yeyin. Hatta şehirlilere uyun ve lahmacunu kebap öncesi atıştırmalık olarak isteyin.

Gaziantep Baklavası

Tescilli lezzetler arasında ilk sırada olan baklavanın gerçek adı elbette Gaziantep baklavasıdır. Gaziantep mutfağının sembolü de olan baklava farklı çeşitlerde ikram edilse de Gaziantep’e gidip de Antep fıstıklı baklava yememek olmaz.

Yuvalama çorbası

Kuşbaşı et, nohut, pirinç ve yoğurt barındıran bir çorbadır. Düğünlerde tercih edilen yuvalama çorbası âdet olarak Ramazan ayında iftarların da vazgeçilmezidir.

Kahke

Çıtır çıtır bir kurabiye olan kahke nohut mayasından yapılır. Uzun süre bozulmayan kahke çay yanında ikram edilir.

Ayva kebabı

Hemen her tatlıya Antep fıstığı katan Gaziantep mutfağı, hemen her yemeğe de et katmaktadır. Ayva kebabı da şişe geçirilmiş ayvalarla etlerin farklı bir lezzet sunduğu bir kebaptır.

Elma kebabı

Yine bir meyve-et buluşması olan elma kebabının yapılışına bakalım. Elmaların ve etlerin sırayla şişe geçirilmesiyle yapıldığı gibi, elma içine et doldurulması şeklinde de yapılmaktadır.

Gaziantep nohut dürümü

Bir şehirde en çok tüketilen yiyecek ne ise o şehrin en lezzetlisi de odur. Nohut dürüm de Gazianteplilerin en çok rağbet gösterdiği lezzetlerden biridir. Pide veya lavaş içerisine nohut, domates, biber turşusu, baharat, limon ve maydonozdan oluşan iç konularak tüketilir. Tercihe göre patlıcan ve patates te ilave edilir. Nohutlar et suyunda pişirilir. Vegan bir yiyecek arıyorsanız et suyunda pişirilmemiş nohuttan yapılan dürümleri tercih edebilirsiniz.

Firik pilavı

Henüz olgunlaşmamış tahıllara firik denir. Firik, bulgur ve tavukla yapılır. Doyurucu bir pilavdır.

Simit kebabı

Bulgurla et kıyması yoğrulur. Şişe geçirilerek mangalda pişirilir. Servis edilirken Antep fıstığı tozu da ilave edilebilir.

İçli köfte

İçli köfte sevmeyen yoktur. Yoğrulmuş bulgur içerisine konulan kıyılmış et ve ceviz katılır. Antep fıstığı da katıldığı olur. Genelde yağda kızartma şeklinde pişirilir.

Antep fıstıklı şekerli börek

Şekerle yoğrulan hamur pide şekline getirilir. İçerisine Gaziantep peyniri ve Antep fıstığı konularak pide gibi pişirilir.

Pirpirim aşı

Semizotuna Gaziantep’te pirpirim denmektedir. Pirpirim aşı da semizotu, börülce, et ve mercimekle yapılan bir yemektir.

Şam tatlısı

Türkiye’nin her yerinde sevilerek yapılan şam tatlısı Gaziantep’de de yöresel olarak yapılan bir tatlıdır. Su, şeker, portakal veya limon suyu ile şerbeti yapılır. İrmik unuyla hazırlanan hamura Antep fıstığı atılır. Kızarana kadar fırında pişirilir ve ılımış hâldeki şerbeti üzerine dökülür. Dilimlenerek servis edilir.

Antep fıstığı

Anadolu mutfağının baş tacı Gaziantep mutfağıdır. Gaziantep mutfağının baş tacı da Antep fıstığıdır. Şam fıstığı da denilen Antep fıstığı, gerek çerez olarak, gerekse yemek ve tatlılara katık olarak çok sık tüketilen bir meyvedir.

Gaziantep küşleme kebabı

Küşleme, kuzunun sırt kısmında iki sıra hâlinde olan iki parmak kalınlığında ve 15-20 santimetre uzunluğundaki sinirsiz et parçalarıdır. Pişirildiğinde lokum gibi yumuşak ve eşsiz bir lezzette olmaktadır. Küşleme kebabı dilimlenmiş küşleme etinin şişte pişirilmiş hâlidir.

Gaziantep peyniri

Koyun sütünden büyük toplar hâlinde yapılır. Çiğ olarak yenmesinden çok, pide içerisinde veya tereyağlı kiremitte pişirilerek tüketilir.

Zahter Çayı

Dağ kekiği çeşidi olan zahterle yapılan bir bitki çayıdır.

Yukarıdakiler dışında çiğ köfte, yoğurtlu ufak köfte, ekşili ufak köfte, mercimekli malhıtalı köftesi et yemekleri arasında sıralanabilir. Patlıcan, soğan, simit, kuşbaşı, kıyma (tike) ve ciğer (cırtlak) kebapları yemek kültürünün amiral gemileridir. Kaburga dolması, karışık dolma, maş çorbası, börk aşı, çağla aşı kabaklama, doğrama, yaprak sarması, yoğurtlu patates yöresel tercih edilen yemekleridir. Künefe, burbalı kadayıf ve Antep fıstığı ezmesi tatlıları Gaziantep’de beğenilerek tüketilen tatlılardandır.

Gaziantep ’in ilçeleri

Gaziantep’in ilçeleri Şahinbey, Şehit Kamil, Araban, Nizip, Oğuzeli, Nurdağı, Karkamış, İslahiye ve Yavuzeli’dir.

Gaziantep ’ten ne alınır?

Gaziantep ilinde kilimcilik, kutnuculuk, aba dokumacılığı, zurnacılık, bakırcılık, sedefçilik, gümüş işlemeciliği, yemenicilik, kumaş el işlemeciliği, kuyumculuk ve küpçülük yapılmaktadır. Bakırcılar çarşısından bakır işlemeleri, sedefli süs eşyaları, gümüş işlemeli takılar, yemeni (yöresel ayakkabı) ve el işlemelerini hem kendinize hem hediyelik satın alabilirsiniz. Bakır işleme ürünleri sahan, tas, kazan, leğen, maşrapa, mangal, ibrik, cezve, vazo, tepsi, şamdan, sürahi, semaver, alem ve kahve takımıdır. Antep fıstıklı baklavasını, Antep fıstığını, kurutulmuş dolmalıkları, kırmızı pul biberi ve baharatları almadan dönmemeniz gerekir.

Tavsiye makale: Adıyaman – Kültür ve Tarih Kokan Medeniyetler Şehri

Ülkemizin her yeri ayrı güzellikte olduğunu biliyoruz. Gaziantep, gerek tarihi gerekse yemek kültürü ile gezilerek tanınması gereken şehirlerimizden birisidir. Kültürleri sadece okuyarak anlamak yetmez, gidip görmek ve yaşayarak hissetmek gerekir. Zaten lezzetli yemeklerini ve tatlılarını yerinde tatmak gerekir, başka yerde aynısı olmaz. Örneğin bir gastronomi festivaline denk getirerek gidebilirsiniz. Şimdiden afiyet olsun.

Bu yazının hazırlanmasında “Gaziantep Genç İşadamları Derneği” internet sitesinden faydalanılmıştır.

Etiketler

Hakan Yıldız

Doğum tarihi - yeri: 1978 - Konya. Mezuniyet bilgileri: Anadolu Üniversitesi İşletme Bölümü, Anadolu Üniversitesi Adalet Bölümü. Eğitim Sertifikaları: ISO 9001:2000 Kalite Yönetim Sistemi (2007), Bilgisayar Operatörlüğü, (2014), Temel Grafoloji - İmza ve Yazı Analizi, İletişim ve Tanışmada Zarafet, İş Hayatında Zaman Yönetimi ve Motivasyon, Kurum Kültürü ve İmaj Yönetimi, Etkili İletişim ve Beden Dili, Kişilik Tipleri ve Farkındalık (2015). Mesleği: Resmî bir kurumda veri hazırlama ve kontrol işletmeni.

5 Yorum

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

İlgili Makaleler

Başa dön tuşu
Kapalı
Kapalı