Araç çubuğuna atla
Yaşam

DEMOKRASİ NEDİR? TÜRKİYE’DE DEMOKRATİKLEŞME VE GELİŞİMİ NASIL OLMUŞTUR?

Bu yazımızda demokrasi nin ne olduğundan kısaca bahsedeceğiz ve Ülkemizdeki demokratikleşme sürecini siz değerli okuyucularımıza aktarmaya çalışacağız.

DEMOKRASİ NEDİR?

Demokrasi terimi eski Yunanda “demos” kelimesinden türemiştir. Bu oluşum eski yunandan beri ilkel ve gelişmiş toplumları etkilemiş ve böylece iyi yâda kötü yönde gelişim göstermiştir. Demokrasideki bu gelişim kimi ülkeleri diktatörlük furyasından çekip almış ve demokratikleşme sağlanmıştır. Kimi ülkelerde ise demokrasi tersi yönünde gelişim göstermiş. Nazi Almanya’sında ve Faşist İtalya’sında olduğu gibi diktatörlük aracı olarak kullanılmıştır.

TÜRKİYE’DE DEMOKRATİKLEŞME

Türkiyede demokratik gelişim ise Osmanlı Devletinden itibaren gerçekleşmiş. Anadolu toprakları Senedi İttifak, Tanzimat Fermanı, Islahat Fermanı gibi belgelerle demokratikleşme çabası içerisine girmiştir. Bu çaba II. Meşrutiyetin ilanı ile son bulmuş.1912 yılındaki sopalı seçimlere kadar kısmen demokratikleşme çabası uygulanmaya çalışılmıştır. Türkiye Cumhuriyeti Devleti bu demokratikleşme çabalarından ders almış bundan farklı bir metot izleyerek milli irade prensibini pusula kabul ederek demokratikleşmeye çalışmıştır. 1924 ve 1930 yılında kurulan partiler demokraside çığır açamadan partiler mezarlığına gömülmüştür.

Ülkenin iç minvaldeki sorunlarda bu demokratikleşme çabalarını menfi yönde etkilemiştir. Türkiye de 1946 yılına kadar ki seçimlerde tek parti olduğu için ve muhalefet yoksunluğundan dolayı tek partiye oy verilmiştir. 1946 yılına kadar ki seçimler çift dereceli seçim sistemine göre uygulanmış bu durum temsili demokrasiye zarar vermiştir. 1946 yılında tekdereceli seçimlere geçilmiş ve demokratikleşme gerçekleşmiştir.1950 yılına kadar uygulanan açıkoy gizli sayım ilkesi uygulanmış ve seçmen 1946 seçimlerinde hür iradesini sandığa yansıtamamıştır bu yansıtamama tek partinin dört sene daha iktidarda kalmasını sağlamıştır.

DEMOKRATİKLEŞMEYİ İLK KEZ TANIMA FIRSATI

1950 seçimlerinden itibaren düzenli demokratik seçimler yapılmaya çalışılmış ve halk demokratikleşmeyi ilk kez tanıma fırsatı bulmuştur. 1950, 1954, 1957seçimlerinde halkın demir kıratı olan Demokrat Parti iktidara gelmiş ve 1960 yılına kadar iktidarda kalmışlardır.27 Mayıs 1960 darbesi demokrasiye sillesini indirmiş ve demokratikleşme çabaları son bulmuştur. Türkiye de 1960 darbesiyle asker-sivil çatışmasının önü açılmış 2000’li yıllara kadar bu süreç devam etmiştir. Halkın istekleri bu dönemde arka plana atılmış ülke MBK tarafından yönetilmiştir. 1961 yılından itibaren Türkiye de koalisyon dönemi başlamıştır. 1965 yılında tek başına iktidar olan Adalet Partisi demirkıratını yeni temsilcisi olmuştur. Ragıp Gümüşpalan’ın kurduğu parti merkez sağın tek varisi olmuştur. 1964 yılında vefat eden GümüşpalaN’dan boşalan Genel başkanlığa Süleyman Demirel getirilmiştir.Demirelin bu yükselişi ve liderliği AP’yi iktidara getirmiş Demirel Başbakan olmuştu.

Ortanın Solu terimini ortaya atan İnönü CHP’nin Milli Şefiydi ve Türkiye’de solun başındaydı. 1971’e kadar giden süreç böyledevam etti 1971 muhtırası ile iktidarda olan Demirel indirilmiş ülkeyi askerlere bağlı partisinden istifa eden Nihat Erim hükümeti yönetmiştir. Sonraki süreçte ortaya çıkan koalisyonlar demokratikleşme kısmen zarar vermiş ve bu koalisyon dönemlerine Milli Cephe denilmiştir.

SAĞ-SOL OLAYLARI SONRASI DÖNEM

Sağ sol, Asala, Devalüasyon, Siyasi istikrarsızlık, gibi toplumsal sorunlar yaşanmış bu sorunlar 12 Eylül 1980 sürecini hızlandırmış ve budönem 1980 darbesi ile son bulmuştur. 1980-1983 döneminde ülkeyi Kenan Evrene bağlı askerler yönetmiştir. 1983 yılında kurulan partiler kapatılmış ve sağda Anap, Milliyetçi Demokrasi P. Solda ise Halkçı parti seçimlere girmiştir.

Evren halka Milliyetçi Demokrasi Partisini tercih etmelerini söylemiş halk ise Özal’ın Anavatan Partisini tercihetmiş ve adeta bir demokrasi dersi verilmiştir. Bu dönemde Özal seçimi kazanmasına rağmen ülkenin başında diktatörlük lojmanı kuran Evrenden icazet almış ve hükümeti kurmuştur. Demokratikleşme asker ve sivilin uzlaşma sağladığı ortamda olmuş buna rağmen sivil yapıarka planda bırakılmış askeri yapı süreci yönetmiştir. 2000’lere kadar süreç asker ve sivilin çatışması şeklinde devam etmiştir. Ve şuan sivil yapı daha öndedir.

Yazımızı beğendiyseniz 6 – 7 EYLÜL OLAYLARI NEDİR ? NASIL OLMUŞTUR ? yazımızı da okumanızı tavsiye ederiz.

Bu yazımızı sizler için hazırlarken dergipark.org sitesinden de yararlanılmıştır.

Etiketler

3 Yorum

  1. Demokrasi günlük hayatta gerçek manada uygulanmadığı süre zarfında kağıt üstünde demokrasi olarak kalmaya devam eder maalesef

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

İlgili Makaleler

Başa dön tuşu
Kapalı
Kapalı