Araç çubuğuna atla
Ekonomi

Tütün nerede yetiştirilir? Nasıl yetiştirilir? Mamulleri nelerdir ?

Tütün nerede yetiştirilir? 

Anavatanı tropikal Amerika’dır. Kaliteli tütün yetiştiricilerinden olan ülkemizde ise Ege’de ve Güneydoğu Anadolu’da yetiştirilir. Tütün nerede yetiştirilir? konusuna önce dünya genelinden başlayalım.

Dünya genelinde tütün nerede yetiştirilir?

  • Çin
  • Brezilya
  • Hindistan
  • Amerika Birleşik Devletleri
  • Endonezya
  • Pakistan
  • Malavi
  • Arjantin
  • Zambiya
  • Mozambik
  • Bangladeş
  • Kuzey Kore
  • Tayland
  • Zimbabwe
  • Tanzanya
  • Türkiye
  • Laos
  • Filipinler
  • İtalya
  • Vietnam

2015 verileri ile bölgesel bazda yaklaşık olarak Ege’de 42 bin ton, Karadeniz’de 12 bin ton, Güneydoğu’da 8 bin ton, Marmara ve Akdeniz’de 2 biner ton, Doğu’da 3 bin ton üretim yapılmıştır. En geniş ekim alanı olan 5 ilimiz şunlardır: Manisa, Denizli, Uşak, Samsun ve Adıyaman. Tütün nerede yetiştirilir? konusunu ülkemizde inceleyelim.

Bölgeleri inceleyecek olursak;

Ege Bölgesinde tütün ekiminde azalmalar olmaktadır.

Orta Karadeniz Bölgesinde Amasya, Tokat ve Samsun’da tütün ekimi yapılmıştır. Özellikle detay verecek olursak Samsun’un Vezirköprü, Bafra ve Alaçam ilçeleri ile Tokat’ın Erbaa ilçesi önemli ekim alanlarıdır.

Güneydoğu Anadolu Bölgesinde en önemli üretim yapılan yer Adıyaman’dır. (Bölgedeki ekim alanlarının %60’ı gibi büyük kesimi Adıyaman’dadır.) Akabinde Batman, Diyarbakır ve Mardin illeri gelir. Hususuyla Çelikhan – Adıyaman tütünü, Türk Patent Enstitüsünden 2002’de Menşe işareti (coğrafi işaret)olarak tescillenmiş olup, ülkemizdeki coğrafi işaret kapsamında bulunan tek tütün özelliğindedir. Adıyaman ve Batman’ın üretimleri toplamı bölgedeki üretimin%97’lik kısmını oluşturmaktadır. 2015 yılı verilerine göre Adıyaman’ın Çelikhan İlçesi 2.100 ton, Adıyaman Merkez ilçeleri 2.030 ton ve Batman’ın Kozluk ilçesi 1.623 ton tütün üretmiştir. Hektar başına alınan üretim miktarı açısından en verimli bölge Güneydoğu Anadolu Bölgesi’dir.

Marmara Bölgesinde Balıkesir (%85), Çanakkale (12), Bursa ve Kırklareli illerinde Virginia ve Burley tipi tütün tarımı yapılmaktadır.

Doğu Anadolu’nun ve Akdeniz’in tütün üretimindeki payları çok düşüktür. Üretim yapan illeri Malatya, Bitlis ve Muş ile Hatay’dır.

Tütün nasıl yetiştirilir?
Tütün nasıl yetiştirilir?

Tütün nasıl yetiştirilir?

Tütün’ün ekim ve hasat zamanı yöreye göre değişiklik gösterir. Mart-Haziran ayları arasında fide ekimi yapılır. Olgunlaşan tütün yapraklarının toplanması Ağustos’ta başlar, Kasım’a kadar devam eder. Bitkinin çiçek açması, yapraklarının yeşilden sarıya dönüşmesi olgunlaştığını gösterir. Tütün yetiştiriciliğinde kullanılan “el” tabiri, yaprağın bitki üzerindeki konumunu ifade eder.

Toplama (hasat) alt eldeki yapraklardan başlanarak üst ellere doğru yapılır. Türkiye’de tütün üretimi çoğunlukla diğer tarım ürünlerin yetişmediği “kır” diye tabir edilen topraklarda yapılmaktadır.Kurutma ve ıslatma işlemlerinden sonra fabrikalara gönderilmektedir.Kurutma yöntemi tütünün kalitesini doğrudan etkileyen bir süreçtir.

Türk tütünleri “sun-cured” (güneşte kurutma) usulüyle kurutulmaktadır. Ayrıca üretim yerlerinin yüksekliği arttıkça ürünün kalitesi düşmektedir.

Tütün ürünleri (mamulleri) nelerdir?
Tütün ürünleri (mamulleri) nelerdir?

Tütün ürünü (mamulü), hammadde olarak tütün bitkisinin yaprağının işlenmesi ile elde edilen maddelere denir. Bunlar:

  • Sigara: Tütün kıyılarak kâğıda sarılan, filtreli veya filtresiz olarak satışa sunulan ürün
  • Pipo: Tütünün, bir ucundaki hazneye konulup yakılarak içilmesini sağlayan kısa çubuk şeklindeki aparat
  • Puro: Yaprak hâlinde veya parçalanmış tütünün sarılması ile elde edilen ve 3 gram üzeri ürün
  • Sigarillo: Puronun 3 gram altında kalanlarına sigarillo denilmektedir
  • Nargile: 4 parçadan oluşan (lüle, ser, şişe ve marpuç), tütün tüketmekte kullanılan bir alet olup, %20’e – %80 oranında tütün-aromatik madde şeklinde de tüketilebilmektedir.
  • Enfiye: Nikotin oranı yüksek toz hâldeki tütünün aroma verici maddelerle karıştırılarak üretilen ve burun yoluyla kullanılan ürün
  • Çiğnemelik tütün: Sos eklenmiş tütünün kıyıldıktan sonra preslenmesiyle üretilen çiğnenerek kullanılan tütün ürünüdür

Not: Maraş otu (ağızotu) Avrupa Birliği müktesebat uyumu çerçevesinde 2008’de yasaklanmıştır.

Tütün yetiştiriciliğine dair mevzuat:

Tütün nerede yetiştirilir? konusunda bilgilendirmeden sonra ilgili mevzuata da yer verelim istedik.

TÜTÜN MAMULLERİNİN ÜRETİM VE TİCARETİNE İLİŞKİN USUL VE ESASLAR HAKKINDA YÖNETMELİK konu için tıklayın.

3437 sayılı Tütün ve Tütün İnhisarı Kanunu 1938’de, 1177 sayılı Tütün ve Tütün Tekeli Kanunu1969’de yürürlüğe girmiştir. Yine Tütün Tarım Satış Kooperatifleri Bölge Birlikleri ve Genel Birliği Kanunu bu sıralarda yürürlüğe girmiştir.

196 sayılı Ekici Tütünleri Satış Piyasalarının Desteklenmesine Dair Kanun1961’de çıkmıştır. Tütüne eğilimin artması ile daha çok gelir getirmesi, Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgelerinde üretimini hızlandırmıştır. 1996’da Tütün Ürünlerinin Zararlarının Önlenmesi ve Kontrolü Hakkında Kanun’un ardından, 2002 yılında “4733 sayılı Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri Genel Müdürlüğünün Yeniden Yapılandırılmasına dair kanun” ile “Tütün ve Tütün Mamullerinin Üretimine, İç ve Dış Alım ve Satımına, 4046 Sayılı Kanun’da ve 233 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” kabul edilmiştir.

TEKEL’in özelleştirilmesinden ve Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumunun (TAPDK) kurulmasından sonraki süreci ve üretim sektörünü düzenleme amaçlı olarak bu kanun çıkarılmış olup, 196 ve 1177 sayılı Kanunlar mülga olmuş, tütündeki destek alımı da rafa kaldırılmıştır. Üreticiler alım-satım işlemlerinde yazılı sözleşmeye tabi tutulmuş, tütün ticareti ve ithalatı serbest bırakılmıştır. 2008 yılında Bakanlar Kurulu Kararı ile Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu Teşkilat, Görev ve Çalışma Esasları Yönetmeliği çıkartılmıştır.

2017 yılında ise Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu çıkartılan bir KHK ile kapatılarak bütün yetkileri Tarım ve Orman Bakanlığına devredilmiştir. Tütün ve Alkol Piyasasını Düzenleme Kurumunun kapatılması neticesinde 4733 sayılı Kanun’un bazı maddeleri de mülga olmuştur.

Tütün hakkındaki tüm mevzuata https://www.mevzuat.gov.tr adresinden ulaşabilirsiniz.

Çelikhan tütünü için ; https://adiyamancelikhantutuncum.com/celikhan-tutunu.html

Etiketler

6 Yorum

  1. Adıyaman ve batman ana vatanı özellikle Adıyaman mis
    Adıyaman tütünü ne de helal olsun ağa devlet sahip çıkmalı adamlar işin ehli olmuş

  2. Ülkemizin kıymetini bilmediği değerlerden biridir Adıyaman Tütünü. Elbetteki tütün ve mamulleri sağlığa zararlıdır. Ama en azından içinde katkı maddesi olarak asit vs. doldurulmuş sigaralar kadar da değildir herhalde..

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

İlgili Makaleler

Başa dön tuşu
Kapalı
Kapalı